Το πολύπλευρο ζήτημα της ανεξαρτησίας της Καταλονίας

Του Μάριου Ρουφικτού

Με αφορμή το πρόσφατο δημοψήφισμα για την ανεξαρτησία της Καταλονίας, η αριστερά ανεξαρτήτως συνόρων καλείται να δει το ζήτημα μέσα από διαφορετικές σκοπιές και οπτικές γωνίες καθώς κρίνοντας από το τι στηρίζει η κάθε πλευρά είναι πολύ εύκολο να κατηγορηθείς εκφράζοντας την άποψη σου. Και αυτό διότι και το «ναι» αλλά και το «όχι» το στήριξαν διαφορετικές πολιτικές γραμμές εντός του φάσματος της Ισπανίας αλλά και ολόκληρης της Ευρώπης.

Έχει περάσει μόλις μια εβδομάδα από το δημοψήφισμα κι όμως τα όσα είδαν τα μάτια μας μέσα από τις τηλεοράσεις και το διαδίκτυο δύσκολα «φεύγουν». Από το πρωί της 1ης Οκτωβρίου οι Καταλανοί πολίτες είχαν στηθεί στις ουρές με τις ώρες προκειμένου να ψηφίσουν υπέρ της ανεξαρτησίας τους με το αποτέλεσμα να κυμαίνεται στο 90% «Ναι». Κάπου εδώ μπορεί να χρησιμοποιηθεί και το αντεπιχείρημα του ότι η συμμετοχή στις «αντισυνταγματικές» αυτές εκλογές δεν ξεπέρασε το 50% όμως θα πρέπει να λαμβάνουμε σοβαρά υπόψη μας ότι το κλίμα προεκλογικά ήταν πολύ τεταμένο και οι απειλές περι άγριας καταστολής και άσχημων συνεπειών για όσους πήγαιναν να ψηφίσουν πάρα πολλές. Ο κόσμος σίγουρα είχε τρομοκρατηθεί ιδιαιτέρως και πριν σπεύσουμε να κατηγορήσουμε τους πολίτες για την όποια αποχή πρέπει να σκεφτούμε τι θα έπραττε σε ανάλογη περίπτωση και ο ελληνικός λαός, όπου η «πρόχειρη» λογική θα έλεγε πως η αποχή ίσως να ήταν ακόμη μεγαλύτερη.

Παρ’όλα αυτά το μόνο σίγουρο είναι πως εάν το ποσοστό συμμετοχής ήταν μεγαλύτερο, τόσο μεγαλύτερο θα ήταν και το ποσοστό υπέρ του «Ναι», καθώς οι περισσότεροι απ’όσους απείχαν, το έκαναν επειδή φοβήθηκαν να προσέλθουν στις κάλπες.

Το «Ναι» στην ανεξάρτητη Καταλονία είχε στηριχθεί ανοιχτά τόσο από την αντικαπιταλιστική αριστερά αλλά και από την αστική τάξη η οποία επιθυμούσε μια ανεξάρτητη Καταλονία για οικονομικούς κυρίως λόγους, καθότι η επαρχία είναι η πιο ισχυρή οικονομικά σε ολόκληρη την Ισπανία, και μια υποθετική απόσχιση θα είχε σημαντικά αρνητικό αντίκτυπο και ντόμινο εξελίξεων σε όλη τη χώρα.

Το «Όχι» στηριζόταν ναι μεν κατά κύριο λόγο από φιλελεύθερες και δεξιές/ακροδεξιές δυνάμεις(όπως και από τον ίδιο τον Ραχόι), όμως στηρίχθηκε ανοιχτά και από πλευρές της ριζοσπαστικής αριστεράς με το πρόσχημα ότι αφενός προάγει εθνικιστικά στοιχεία και από την άλλη πως δεν πρέπει ο εργαζόμενος λαός και οι πολίτες της Καταλονίας να παλεύουν μόνοι.

Προσπαθώντας να εξετάσουμε το ζήτημα διεξοδικά, σίγουρα η απόσχιση της Καταλονίας από την Ισπανία έχει ως ένα βαθμό έντονα πατριωτικά στοιχεία, δεν γνωρίζουμε όμως εις βάθος το κατά πόσον αυτά είναι εθνικιστικού χαρακτήρα. Η Καταλονία παλεύει με διάφορους τρόπους για την ανεξαρτητοποίησή της από την εποχή του Φράνκο. Από μια καθαρά ριζοσπαστική και αριστερή πλευρά, αυτό που μπορούμε σίγουρα και χωρίς τύψεις να προάγουμε, είναι το επιχείρημα της αυτοδιάθεσης των λαών, το ότι δηλαδή αν ένας λαός επιθυμεί την ανεξαρτησία του και δεν ταυτίζεται με τα ιδεώδη, τις θεματικές, τη γλώσσα, τη σημαία και τις γεωπολιτικές πρακτικές μιας χώρας, είναι δημοκρατικό και αναφαίρετο δικαίωμά του να διεκδικήσει αυτή την ανεξαρτησία. Και το αν είναι για καλό ή όχι, το αν συμβαίνει λόγω εθνικού φρονήματος ή λόγω βούλησης για κοινωνική δικαιοσύνη και δημοκρατία θα το κρίνει σίγουρα η ιστορία.

Όπως και να ‘χει, αυτό που σίγουρα θα μας μείνει από την όλη εξέλιξη του δημοψηφίσματος και των γεγονότων που το ακολούθησαν, είναι ένας ακραίος αυταρχισμός από τη μεριά της κυβέρνησης, εικόνες «απείρου κάλλους» με δυνάμεις καταστολής να επιτίθενται σε ανυπεράσπιστους ηλικιωμένους ανθρώπους και έναν πρωθυπουργό να μην αναγνωρίζει την ύπαρξη του δημοψηφίσματος. Και το ερώτημα που μένει είναι ένα.

Το γεγονός ότι το σύστημα πολέμησε ανοιχτά τη διαδικασία αυτού του δημοψηφίσματος, μπορεί να μας οδηγήσει στο συμπέρασμα ότι η ανεξαρτησία της Καταλονίας είναι η καλύτερη επιλογή;